تحریمهای اقتصادی علیه ایران: افزایش فشار و جنگی که نمیتوان آن را بعید دانست
تحریمهای اقتصادی علیه ایران: افزایش فشار و جنگی که نمیتوان آن را بعید دانست
در غیاب یک توافق سیاسی یا تسلیم ایران، و با توجه به اینکه پس از ماهها عملیات نظامی، ناوبری عادی در تنگه هرمز هنوز برقرار نشده است، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، تمرکز خود را به چیزی که آن را «روز تسویه حساب اقتصادی» مینامد، معطوف کرده است. اما لفاظیهای افراطی در مورد «خفه کردن» ایران و سرنگونی رژیم آن، معضل پیچیدهتری را پنهان میکند: در حالی که فشار میتواند منابع تهران را کاهش دهد، تغییر سریع در رفتار آن را تضمین نمیکند و حتی ممکن است آن را به تشدید تنشها سوق دهد و سپس مجبور به عقبنشینی کند.
تنگه هرمز مظهر این مخمصه است. این تنگه کاملاً بسته نیست، اما به هیچ وجه مانند همیشه باز نیست. دادههای کپلر نشان داد که تنها هفت کشتی باری روز پنجشنبه از آن عبور کردند، در حالی که قبل از جنگ، روزانه بیش از ۱۳۰ کشتی از آن عبور میکردند و هیچ ابرنفتکش یا تانکر گاز مایع از آن عبور نمیکرد.
در همین حال، بازارها دیگر وحشت هفتههای اولیه را تجربه نمیکنند، اگرچه قیمتها همچنان بالا هستند. نفت خام برنت روز جمعه حدود ۹۴ دلار معامله شد و دومین افزایش هفتگی متوالی خود را ثبت کرد. به گزارش رویترز، این «ثبات» نسبی به معنای حل بحران نیست. بلکه بازار بخش قابل توجهی از ریسکهای خود را پذیرفته است، در حالی که برخی از خریداران با کمبودها سازگار شدهاند و به دنبال منابع جایگزین بودهاند.
هدف قرار دادن شریانهای حیاتی باقیمانده
انتظار میرود اسکات بیسنت، وزیر خزانهداری، روز دوشنبه جزئیات بسته جدید را رونمایی کند، اما اعلامیه ترامپ از قبل دامنه آن را مشخص کرده است: خرید و عملیات قاچاق نفت، بانکهای دارنده داراییهای ایران، انتقال پول و خطوط تهاتر، دفاتر صرافی، ثبت کشتیها و شرکتهای صوری، و همچنین مؤسسات، فرودگاهها و نهادهای دولتی که تجارت ایران را تسهیل میکنند. این اقدامات همچنین میتواند به شبکههای تأمینکننده قطعات موشک و پهپاد و مواد دو منظوره گسترش یابد.
مهمترین ابزار صرفاً اضافه کردن نامهای جدید ایرانی به فهرستهای از قبل شلوغ نیست، بلکه گسترش «تحریمهای ثانویه» علیه نهادهای خارجی است که با تهران معامله میکنند. بنابراین، پالایشگاههای مستقل چینی، معروف به «تیپاتها»، و بانکها، شرکتهای کشتیرانی و شرکتهای بیمه در کشورهای واسطه در قلب این کمپین قرار خواهند گرفت.
تحریمهای مجدد که از ماه ژوئیه آغاز شد، در حال حاضر تأثیر ملموسی دارند. پیشنهادهای نفتی ایران به خریداران چینی کاهش یافته است و واردات چین از آن، طبق گزارش کپلر، از میانگین ۱.۴ میلیون بشکه در روز در سال گذشته به حدود ۵۳۴۰۰۰ بشکه در روز در ماه اوت کاهش یافته است. با این حال، چین بیش از ۸۰ درصد از نفت دریایی ایران را خریداری میکند و بنابراین همچنان کلید موفقیت یا شکست این کمپین است. با نزدیک شدن به دیدار ترامپ و شی جین پینگ، واشنگتن باید بین مسدود کردن درآمدهای تهران و در عین حال جلوگیری از رویارویی اقتصادی جدید با پکن، تعادل برقرار کند.
هرمز: چرخه فشار
دولت میگوید کنترل ایران بر تنگه هرمز را شکسته و عبور حجم قابل توجهی از نفت را تضمین کرده است، اما آمار کشتیرانی نشان میدهد که تهران هنوز قادر است ترافیک را در سطح بسیار پایینی نگه دارد. بنابراین، هرمز به ابزاری برای فشار متقابل تبدیل شده است: ایران کشتیها و تأسیسات را تهدید میکند و ایالات متحده بنادر و صادرات ایران را مسدود میکند.
آرامش نسبی در قیمتها، اثربخشی این تاکتیک را نفی نمیکند. نفت خام برنت این هفته بیش از ۶ درصد افزایش یافت، در حالی که عرضه از سوی تولیدکنندگان اصلی منطقه همچنان محدود است. این بدان معناست که تهران نیازی به بستن کامل تنگه ندارد. کافی است ایران ریسکها، بیمه و هزینههای حمل و نقل را بالا نگه دارد، در حالی که اجازه عبور محدود را میدهد تا از بسیج بینالمللی گستردهتر علیه خود جلوگیری کند.
در این زمینه، اظهارات رئیس جمهور مسعود پزشکیان مبنی بر اینکه بهتر است جنگ اکنون با ایران "در موضع قدرت" به پایان برسد، میتواند به عنوان تلاشی برای تبدیل مقاومت آن به یک مزیت مذاکرهای تفسیر شود، نه به عنوان مدرکی از یک پیشرفت قریبالوقوع. رهبری ایران میخواهد هرگونه توافقی را به عنوان اذعان به نقش خود در مدیریت تنگه ارائه دهد، نه به عنوان عقبنشینی تحت فشار.
در مورد تهدید علی عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، مبنی بر پاسخی "خردکننده و ویرانگر"، و اظهارات محمد باقر قالیباف مبنی بر اینکه واشنگتن به ناتوانی خود در دستیابی به پیروزی نظامی پی برده است، این اظهارات قطعاً تا حدی جنبه تبلیغاتی و روحیهبخشی دارند. با این حال، نادیده گرفتن آنها اشتباه خواهد بود، زیرا ایران توانایی خود را در حمله به کشتیها، پایگاهها و تأسیسات انرژی نشان داده است و به دلیل اینکه به گفته رویترز، تشدید محدود تنش یکی از معدود ابزارهای باقی مانده برای بهبود موقعیت مذاکره خود است.
جنگ به تعویق افتاد، نه منتفی
بیسنت به وضوح پیام پشت تغییر به فشار اقتصادی را آشکار کرد وقتی گفت که اتخاذ «فشار حداکثری» احتمالاً به معنای از سرگیری عملیات نظامی گسترده «در حال حاضر» نیست. انتخابات میاندورهای نزدیک است، قیمت سوخت محبوبیت ترامپ را کاهش میدهد و جنگ مهمات را کاهش داده و استقرار کشتیها و نیروهای دریایی ایالات متحده را طولانی کرده است.
ندیمی معتقد است که به نظر میرسد تشدید عمده نظامی ایالات متحده تا پس از انتخابات نوامبر به تعویق افتاده است، مگر اینکه ایران واشنگتن را به واکنش با یک حمله بزرگ تحریک کند، احتمالی که او آن را بالا میداند. این با ارزیابی کاتولیس مبنی بر اینکه بازگشت به جنگ آشکار همچنان «بسیار محتمل» است، همسو است.
با این حال، دشوارترین عامل در محاسبات، خود ترامپ است. مایکل روبین، مدیر تحلیل سیاست در انجمن خاورمیانه، به الشرق الاوسط گفت: «فقط رئیس جمهور میداند»، و افزود که تنها چیزی که تقریباً قطعی است این است که آنچه ترامپ امروز تصمیم میگیرد، ممکن است فردا برعکس آن را اتخاذ کند.
بنابراین، ادعای پنتاگون مبنی بر اینکه ابزارها، اهداف و اراده لازم برای اجرای دستورات رئیس جمهور را دارد، به این معنی نیست که تصمیمی برای جنگ گرفته شده است؛ بلکه این ادعا، تهدید نظامی پشت تحریمها را حفظ میکند. محتملترین نتیجه، تسلیم قریبالوقوع ایران یا دستیابی به موفقیت سریع نیست، بلکه مرحلهای خطرناک از فرسایش اقتصادی و امنیتی است: واشنگتن شرط میبندد که منابع تهران ابتدا تمام میشود و ایران شرط میبندد که مهلت سیاسی ترامپ قبل از آن به پایان خواهد رسید.

هیچ نظری موجود نیست