ایران: فرسودگی بازار تهران و نگرانی‌های ایمنی برای میلیون‌ها نفر



بازار تهران

 ایران: فرسودگی بازار تهران و نگرانی‌های ایمنی برای میلیون‌ها نفر

رئیس هیئت امنای بازار تهران بار دیگر نسبت به وضعیت وخیم سقف‌ها، گذرگاه‌ها و کوچه‌های این بازار هشدار داده است. این مسئله، شرایط مخاطره‌آمیز یکی از پرترددترین و پرخطرترین مناطق پایتخت را برجسته می‌سازد.


بر اساس آمار رسمی، این بازار در روزهای عادی پذیرای حدود ۱.۵ میلیون بازدیدکننده است؛ رقمی که در روزهای منتهی به نوروز می‌تواند به پنج میلیون نفر برسد. با این حال، بازار همچنان با وجود زیرساخت‌های فرسوده، مسیرهای دسترسی محدود و انبوهی از تأسیسات ناایمن به فعالیت خود ادامه می‌دهد.


محمد توکلی، رئیس هیئت امنای بازار تهران، اظهار داشت که وضعیت سقف‌ها، راهروها، کوچه‌ها، سرویس‌های بهداشتی و فضاهای خدماتی بازار نیازمند رسیدگی فوری است. او از شهرداری تهران خواست تا دست‌کم ۱۰ درصد از درآمدهای حاصل از عوارض، صدور مجوزها و فعالیت‌های ساختمانی در این محدوده را به نوسازی بازار اختصاص دهد. توکلی افزود که اگرچه کسبه برای مشارکت در طرح‌های بازسازی تمایل دارند، اما مقررات و محدودیت‌های سازمان میراث فرهنگی اغلب مانع پیشرفت پروژه‌ها می‌شود.


با این حال، این روایت—با ​​وجود اذعان به موانع اجرایی—تصویر کاملی از ابعاد مشکل ارائه نمی‌دهد. تهدید پیش روی بازار تهران فراتر از اختلافات میان کسبه، شهرداری و سازمان میراث فرهنگی است؛ این وضعیت نتیجه‌ی دهه‌ها ساخت‌وساز غیرمجاز، توسعه تجاری بی‌رویه، حفاری‌های زیرزمینی، فرسودگی شبکه و تجهیزات برق، تمرکز انبارهای پرخطر، تراکم شدید جمعیت و فقدان مدیریت یکپارچه است. به این موارد باید تأثیرات عبور خطوط مترو، کشف فضاها و تونل‌های زیرزمینی و آسیب‌های وارده به بازار در دوران جنگ را نیز افزود.


مهم‌تر از همه، وضعیت فرسوده بازار تهران تهدیدی مستقیم برای جان انسان‌هاست. سقف‌های آجری، طاق‌ها، دیوارهای فرسوده، مغازه‌های متصل به هم، گذرگاه‌های باریک و خروجی‌های اضطراری محدود، مانع از انجام عملیات سریع امداد و نجات در صورت وقوع آتش‌سوزی، زلزله یا ریزش سازه می‌شوند. افزون بر این، عواملی همچون سیم‌کشی‌های فرسوده برق، انبار کردن پارچه، پلاستیک و مواد اشتعال‌زا، استفاده از وسایل گرمایشی غیراستاندارد و تغییر کاربری زیرزمین‌ها، خطر گسترش سریع آتش‌سوزی را تشدید کرده‌اند. این بازار متشکل از شبکه‌ای به‌هم‌پیوسته از راسته‌ها، گذرگاه‌ها، سراها (مجموعه‌های حیاط‌دار)، تیمچه‌ها (تالارهای گنبدی‌شکل)، مساجد، مدارس، حمام‌ها، چایخانه‌ها و کاروانسراهاست.


 به دلیل پیوستگی ساختاری این بناها، وقوع حادثه در یک بخش می‌تواند به‌سرعت به راسته‌ها و راهروهای مجاور سرایت کند. افزون بر این، حضور صدها هزار نفر در ساعات کاری، عملیات تخلیه اضطراری را دشوار می‌سازد. در نتیجه، ریزش بخشی از سقف یا وقوع آتش‌سوزی گسترده، صرفاً یک حادثه محلی یا صنفی نخواهد بود، بلکه به بحرانی شهری بدل می‌شود که می‌تواند تلفات انسانی بسیاری به همراه داشته باشد.


در سال ۲۰۲۴، جلال ملکی، سخنگوی سازمان آتش‌نشانی، سقف‌های شیب‌دار این محدوده را به عنوان منبعی بالقوه برای بروز بحران معرفی کرد. او تأکید کرد که فضاهای واقع در زیر این سقف‌های شیب‌دار — که اغلب آن‌ها دچار فرسودگی شده‌اند — به کانون‌های بسیار پرخطر از نظر ایمنی و احتمال آتش‌سوزی تبدیل شده‌اند.


با این حال، بازار تهران فراتر از یک مرکز خرید ساده است. هسته اولیه آن در دوران صفویه در تهران شکل گرفت و هم‌زمان با انتخاب تهران به عنوان پایتخت در دوره قاجار، توسعه یافت. «چهارسوق بزرگ»، «بازار امیر»، «سرای امیر»، «بازار کفاش‌ها»، «بازار بین‌الحرمین» و سراها و تیمچه‌های تاریخی متعدد، بخشی از میراث معماری پایتخت را تشکیل می‌دهند. این مجموعه در تاریخ ۲ آبان ۱۳۵۶ (۲۴ اکتبر ۱۹۷۷) با شماره ۱۵۴۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.


مترو، حفاری‌های زیرزمینی و جنگ: تهدیدهایی از بالا و پایین


خطراتی که بازار تهران را تهدید می‌کند، فراتر از نشانه‌های آشکار فرسودگی است. در سال‌های اخیر، مسیرگذاری خطوط مترو و عملیات عمرانی در این بافت تاریخی، نگرانی‌هایی را در خصوص لرزش‌ها، جابه‌جایی خاک و نشست سازه‌های قدیمی ایجاد کرده است. اگرچه نزدیکی ایستگاه‌های متروی «۱۵ خرداد»، «خیام» و «مولوی» دسترسی به بازار را تسهیل کرده است، اما اجرای هرگونه پروژه زیرزمینی جدید در این منطقه نیازمند انجام مطالعات ژئوتکنیکی، پایش لرزش‌ها و اتخاذ تدابیری برای کنترل نشست خاک است. 


در ژانویه ۲۰۲۶، خبر کشف ۵۰۰۰ متر تونل غیرمجاز در زیر «بازار بزرگ تهران» اعلام شد. در آن زمان، این گمانه‌زنی که شاید این تونل‌ها به‌طور مخفیانه برای حفاظت از مقامات عالی‌رتبه و تسهیل تردد آن‌ها حفر شده باشند، پرسش‌هایی را درباره به خطر افتادن ایمنی بازار به بهانه چنین تدابیر امنیتی‌ای برانگیخت.


 اگرچه مقامات شهرداری تلاش کردند تا حفر این تونل‌ها را به اقدامات خودِ کسبه نسبت دهند، اما وسعت عظیم عملیات حفاری، نیاز به تجهیزات تخصصی حفاری و چالش‌های لجستیکیِ خارج کردن حجم بسیار زیادی از خاک از قلب بازاری که دائماً تحت نظارت دوربین‌های متعدد قرار دارد، این توجیه را کاملاً غیرقابل‌باور می‌ساخت.


 جنگ اخیر نیز بُعد تازه‌ای به این بحران افزود؛ چرا که حملات موشکی و امواج انفجار در مناطق «ناصرخسرو»، «گل‌وبندک» و «بازارچه سیداسماعیل»، به مغازه‌ها و بناهای تاریخی آسیب رساند.

ایران: فرسودگی بازار تهران و نگرانی‌های ایمنی برای میلیون‌ها نفر ایران: فرسودگی بازار تهران و نگرانی‌های ایمنی برای میلیون‌ها نفر بواسطة Safia on شهریور ۲۹, ۱۴۰۵ Rating: 5

هیچ نظری موجود نیست

مدون محترف